انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 6 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 64 و 70 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 217 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 18 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 234 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 721 . ظن غير لفظى ظنّ به مراد متكلم از راه‌هاى غير لفظى در موارد شك در مراد متكلم بعد از علم به وضع راه‌هايى براى كشف مراد متكلم در نزد عرف وجود دارد كه برخى علم‌آور و برخى ظنى مىباشد ؛ بنابراين ، طرق ظنى ، شيوه‌هايى است كه نسبت به منظور متكلم افاده ظن مىنمايد ، و اين روش‌ها يا لفظى است يا غير لفظى . ظن حاصل از طرق غير لفظى را ظن غير لفظى مىگويند . مرحوم « ميرزا حبيب اللّه رشتى » در اين باره مىگويد : ظن غير لفظى از مصاديق ظن مطلق است و ظن غير لفظيى را كه دليل خاص بر اعتبار آن اقامه شده باشد ، نيافتم و كسى را كه درباره ظن مطلق ، مطلقا چنين ادعايى داشته باشد ، نيز نيافتم ، هرچند بعضىها در مقام تعارض ، ظن حاصل از « غلبه » و امثال آن را از مصاديق ظن غير لفظى شمرده‌اند ، اما اين خيالى بيش نيست . رشتى ، حبيب اللّه بن محمد على ، بدائع الافكار ، ص 89 . ظن غير متعارف ظنّ به موضوع يا حكم شرعى از راه‌هاى غير معمول ظن غير متعارف ، به معناى حاصل شدن ظن است به حكم شرعى ، يا موضوع داراى حكم شرعى ، براى مكلفين از راه‌ها و اسباب غير متعارف و غير مقبول در نزد شرع ، مانند ظن ظنّان يا ظن حاصل از قول فاسق و يا از جمله‌ها و عبارت‌هاى مجمل . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 83 . ظن غير معتبر ر . ك : اماره غير معتبر ظن فعلى ظنّ فعليت يافته براى شخص ظن فعلى ، مقابل ظن شأنى ، و به معناى ظنى است كه در شخص به فعليت رسيده و نفس شخص متصف به حالت ظن است ، مثل اينكه اماره‌اى بر وجوب نماز جمعه براى مكلف اقامه شده و او به واسطه آن به وجوب نماز جمعه ، ظن پيدا كرده است . نكته : در بعضى از كتاب‌هاى اصولى ، ظن فعلى ، مترادف ظن شخصى دانسته شده است ؛ طبق اين نظر ، ظن فعلى به ظنى گفته مىشود كه بالفعل در شخص ايجاد گردد . « 1 » به نظر مىرسد ظن فعلى هم مىتواند در نوع مردم و هم در شخص خاص ايجاد شود . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 137 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 21 . ظن كثير الظن ظنّ حاصل از راه‌هاى غير متعارف ظن كثير الظن ، ظنى است كه از راه‌ها و اسباب غير متعارف كه معمولا براى انسان‌ها ظن‌آور نيست پديد مىآيد . صفت كثير الظن بودن معمولا برخاسته از بيمارى روحى شخص است ، در صورتى كه پىدرپى و با سرعت براى شخص ، ظن به وجود آيد و اين حالت ناشى از نبوغ خاص در او باشد ، از بحث ما خارج است . حكم ظنّ كثير الظن آن است كه به آن اعتنا نشود ، زيرا ادله اعتبار ظن ، به ظنون متعارف منصرف است و ظن كثير الظن ، از ظنون غير متعارف بوده و احكام شك درباره آن جارى است . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 41 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 80 . ظن لفظى ظنّ به مراد متكلم از راه اصول لفظى ظن لفظى ، ظنى است كه از راه اصول لفظى به مراد متكلم براى اهل عرف ايجاد مىگردد . توضيح : براى كشف مراد متكلم هنگام شك در آن ، اسباب و راه‌هايى وجود دارد كه اهل لسان و عرف به آنها تكيه مىكنند . اين راه‌ها يا علمى است و يا ظنى . يكى از راه‌هاى ظنىاى كه دليل خاص بر اعتبار آن اقامه شده ، اصول لفظى است كه عرف در محاورات خود براى كشف مراد متكلم ، به آنها تمسك مىنمايد ، مانند : اصالة الحقيقه و اصالة عدم القرينه ، كه به ظن حاصل از اجراى اين اصول ، ظن لفظى مىگويند . نكته : تكيه بر مطلق ظن براى كشف مراد متكلم ، در عرف و شرع مورد قبول نيست ، بلكه آنچه در عرف پذيرفته شده و شرع نيز آن را امضا كرده ، رجوع به ظنون خاص بوده كه ظن حاصل از اجراى اصول لفظى ، از آن جمله است . رشتى ، حبيب اللّه بن محمد على ، بدائع الافكار ، ص 89 . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص ( 223 - 222 ) .

--> ( 1 ) . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 3 ، ص 89 .